ઓપરેટર એ બે ચલ કિંમતો ની મદદ થી સમીકરણ બનાવા માટે ઉપયોગ થાય છે. ઓપરેટર હંમેશા ચલ  ની સાથે જ વપરાય છે.

 

ઓપરેટર નો ઉપયોગ નીચેના હેતુ માટે થાય છે.

  •  ગણિત ની ગણતરી માટે
  •  લોજિંકલ ગણતરી માટે
  •  બે ચલ વચ્ચે નો સબંધ ઓળખવા માટે
  •  એક ચળ ની કિંમતો બીજા સમીકરણ અને અચળ ને આપવા માટે થાય છે.

 

ઓપરેટર ના મુખ્ય ત્રણ પ્રકાર છે.

 

  1. બાઈનરી(બે) ઓપરેટર (binary operator):- જે ઓપરેટર બે ચલ સાથે વપરાય છે તેવા ઓપરેટર ને  બાઈનરી ઓપરેટર કહે છે.
  2. યુનરી(એક) ઓપરેટર (unary operator):- જે ઓપરેટર એક ચલ  સાથે વપરાય છે તેવા ઓપરેટર ને અનરી ઓપરેટર કહે છે.
  3. ટરનરી(ત્રણ)ઓપરેટર (ternary operator):- જે ઓપરેટર ત્રણ ચલ સાથે વપરાય છે તેવા ઓપરેટર ને ટરનરી ઓપરેટર કહે છે.

 

ઓપરેટર ના પ્રકાર નીચે મુજબ હોય છે.

  1. અંકગણિત (Arithmetic)
  2. સંબંધ (Relational)
  3. તાર્કિક  (logical)
  4. સોંપણી (assignment)
  5. વધારો અને ઘટાડો (increment and Decrement)
  6. સ્થિતિ (condition)
  7. બીટવાઇસ (bit-wise)
  8. ખાસ પ્રકાર  (special)

 


(૧) અંકગણિત (
Arithmetic)

આવા ઓપરેટર નો ઉપયોગ ગણિત ની ગણતરી માટે થાય છે.

ઓપરેટરઉપયોગઉદાહરણ

a=7,b=3

અનરી વતા (+)ચલમાં ૧ ઉમેરવા માટે+a=+7
અનરી ઓછા (-)ચલમાં ૧ બાદ માટે-b=-3
બાઈનરી વતા (+)સરવાળો કરવા માટેa+b=10
બાઈનરી ઓછા (-)બાદબાકી કરવા માટેa-b=4
ગુણાકાર (*)ગુણાકાર કરવા માટેa*b=21
ભાગાકાર (/)ભાગાકાર કરવા માટેa/b=2
શેષ(%)ભાગાકાર માં શેષ મેળવવાa%b=1

 

 

(૨) સંબંધ (Relational)

બે ચલો ની સરખામણી કરવા માટે ઉપયોગ થાય છે. આ ઓપરેટર હંમેશા સાચું કે ખોટા એટકે કે true(1) અને false(0) માં જવાબ આપે છે.

ઓપરેટરઉપયોગઉદાહરણ

a=7,b=3

સરખા (==)બે ચલ સરખા છે તે ચકાસવાa==b false
સરખા નથી(!=)બે ચલ સરખા નથી તે ચકાસવાa != b true
તેના કરતા નાનું(<)એક ચલ  બીજા કરતા નાનો છે તે ચકાસવાa<b false
તેના કરતા મોટું(>)એક ચલ બીજા કરતા મોટો છે તે ચકાસવાa>b true
તેના કરતા નાનું અથવા તેના જેટલું(<=)એક ચલ બીજા કરતા નાનો છે અથવા તેના જેટલો તે ચકાસવાa<=b false
તેના કરતા મોટું અથવા તેના જેટલું(>=)એક ચલ બીજા કરતા મોટો છે અથવા તેના જેટલો તે ચકાસવાa>=b true

 

 

(3) તાર્કિક (Logical)

સંબંઘ(relational) ઓપેરટર ની મદદ થી એક જ શરત ચકાસી શકાય છે. જયારે એક કરતા વધારે શરતો ને ચકાસવી હોય ત્યારે લોજીકલ(logical) ઓપરેટર નો ઉપયોગ થાય છે. આ ઓપરેટર હંમેશા સાચું કે ખોટા એટકે કે true(1) અને false(0) માં જવાબ આપે છે.

 

ઓપરેટરઉપયોગઉદાહરણ

a=7,b=3,c=6

એન્ડ(AND) &&જયારે બન્ને શરતો(condition) સાચી હોય ત્યારે જવાબ સાચું(true) અને જયારે એક બી શરત(condition) ખોટી હોય તો જવાબ માં ખોટું(false) આવે છે.(a>b) && (b<c) =true

True       True

(a>c) && (b>c) =false

True       false

ઓર(or) ||જયારે બન્ને  શરત(condition) માંથી  એક શરત(condition) સાચી (true) હોય તો જવાબ માં સાચું (true) આવે છે.(a>b) && (b<c) =true

True       True

(a>c) && (b>c) =true

True       false

નોટ(NOT) !શરતો(condition) ના જવાબ ને ઉલ્ટાઈ(invert) નાખવા ઉપયોગ થાય છે.True=false

False=true

 

 

શરતો(condition)-1શરતો(condition)-2એન્ડ(AND) &&ઓર(or) ||
FalseFalseFalseFalse
TrueFalseFalseTrue
FalseTrueFalseTrue
TrueTrueTrueTrue

 

 

(4) સોંપણી (assignment)

જમણી બાજુ એ રહેલ સમીકરણ અને ચલ ની કિંમત ને ડાબી બાજુ એ રહેલા ચલ ને આપવા માટે થાય છે.

ઉદાહરણ

A=5

B=2*5

D=a * (b+c)

 

(૫) વધારો અને ઘટાડો (Increment and Decrement)

આ એક અનરી(એક) ઓપરેટર (unary operator) છે કારણ કે તે એક ચલ સાથે વપરાય છે.

 

વધારો (Increment)

આ ઓપરેટર ચલ ની કિંમત માં ૧ નો વધારો કરે છે.

ઉદાહરણ

A=5 ની કિંમત છે. હવે A++ થી 1 નો ઉમેરો કરતા A ની કિંમત 6 થઈ.

 

ઘટાડો (Decrement)

આ ઓપરેટર ચલ ની કિંમત માં ૧ નો ઘટાડો કરે છે.

ઉદાહરણ

A=5 ની કિંમત છે. હવે A– થી 1 નો ઘટાળો કરતા A ની કિંમત 4 થઈ.

 

(૬) સ્થિતિ (Condition)

ટરનરી(ત્રણ)ઓપરેટર (ternary operator) છે કારણ કે તે ત્રણ ચલ સાથે વપરાય છે.

તેની નિશાની ? : છે.

 

Syntax

(Condition)? true statement : false statement

 

ઉદાહરણ

A=5,B=8

(A>B)? 5 : 8

 

 

(૭) બીટવાઇસ (Bit-Wise)

આ ઓપરેટર દશાંશ ચિન્હ વાળી કિંમતો સાથે વપરાય છે. તેને દશાંશ ચિન્હ વાળી કિંમતો સાથે વાપરી શકાય નહિ.

 

ઓપરેટરઉપયોગઉદાહરણ

A=4,B=2

બીટવાઇસ એન્ડ(AND) &પેહેલા તે બે ચલ ના બીટ ની સરખામણી કરે છે. જયારે બે ચલ ના બીટ 1 આવે ત્યારે જવાબ માં 1 અને જયારે બને બીટ સરખા ના હોય ત્યારે 0 આવે છે.A & B

A(4) 0 1 0 0

B(2) 0 0 1 0

0 0 0 0 = 0

બીટવાઇસ ઓર(or) |પેહેલા તે બે ચલ ના બીટ ની સરખામણી કરે છે. જયારે બે અચળો માંથી કોઈ એક પણ ચલ નો બીટ 1 આવે ત્યારે જવાબ માં 1 આવે છે અને જયારે બન્ને ચલ ના બીટ માં 0 આવે ત્યારે જવાબ માં ૦ આવે છે.A | B

A(4) 0 1 0 0

B(2) 0 0 1 0

0 1 1 0 = 6

બીટવાઇસ એક્સ-ઓર(exor) ^જયારે બે ચલ  બીટ બન્ને ના બીટ સરખા આવે ત્યારે જવાબ માં ૦ અને જુદા-જુદા હોય ત્યારે 1 જવાબ આવે છે.A & B

A(4) 0 1 0 0

B(2) 0 0 1 0

0 1 1 0= 6

એક પૂરક(one’s complement) ~તે ચલ ના બીટ ની ઉલ્ટાઈ નાખે છે. 1 હોય તો ૦ અને ૦ હોય 1 થાય છે.~A

A(4) 0 1 0 0

1 0 1 1 = 11

બીટવાઇસ ડાબી પાળી(left shift) <<તે ચલ ના બીટ ને ડાબી બાજુ એ ખસેડવા માટે ઉપયોગ થાય છે.A << 2

0 0 1 0 0

1 0 0 0 0 = 16

બીટવાઇસ જમણી પાળી(right shift)>>તે ચલ ના બીટ ને જમણી બાજુ એ ખસેડવા માટે ઉપયોગ થાય છે.A >> 2

0 0 1 0 0

0 0 0 0 1 = 1

 

 

(૮) ખાસ (Special)

 

ખાસ ઓપરેટર નીચે મુજબ છે.

૧ અલ્પ વિરામ (comma operator)

૨ સાઈઝ ઓફ (size of)

૩ નિર્દેશક (pointer)

૪ સભ્ય પસંદગી(member selection)

 

૧ અલ્પ વિરામ (comma operator)(,)

એક કરતા વધારે સમીકરણ ના ઉપયોગ માટે વપરાય છે.સમીકરણ ડાબે થી જમણે એ રીતે ઉકેલાય છે.

 

૨ સાઈઝ ઓફ (sizeof)

આ ઓપેરટર નો ઉપયોગ અચળ એ રોકેલા બાઇટ્સ શોધવા માટે થાય છે.અચળ એ કોઈ વેરિયેબલ,કોન્સ્ટન્ટ અથવા ડેટા ટાઈપ્સ હોઈ શકે છે.

 

 

Syntax

Sizeof (operands);

 

ઉદાહરણ

int A=5;

sizeof (A);

answer is 2 byte

 

 

૩ નિર્દેશક (pointer) (&,*)

તેનો ઉપયોગ પોઇન્ટર વેરિયેબલ બનાવા અને કોઈ મેમરી ની અને મેમરી માં સ્ટોર થયેલી કિંમતો ને મેળવા માટે થાય છે.

 

૪ સભ્ય પસંદગી(member selection) (. , ->)

આ ઓપેરટર સ્ટ્રકચર ના સભ્ય ને વાપરવા માટે ઉપયોગ થાય છે.

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here